Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас,
Ауылың жоқ болса, бөркіңмен ақылдас.
Aýylyń joq bolsa, bórkińmen aqyldas.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның маңызды ісін ойланбай, жалғыз шешпеу керектігін білдіреді. «Ат сату» — бұрынғы қазақ өмірінде үлкен шаруа, жауапты қадам. Сондықтан ондай істі ауыл-аймақпен, яғни айналаңдағы тәжірибелі, сөзі өтімді адамдармен ақылдасып жасау керек деген ой айтылады. Ал егер қасыңда кеңес беретін елің, ортаң болмаса, «бөркіңмен ақылдас» деуі — өзің терең ойланып, асықпай, санамен шешім қабылда деген астар. Яғни бұл мақал кеңес пен парасаттың қадірін танытады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ат» — жай ғана мал емес, көшпелі өмірдегі қымбат мүлік, тіршілік құралы, абырой белгісі. «Ауыл» — көптің ақылы, ортақ тәжірибе, әлеуметтік тірек. Ал «бөрік» — адамның өз басы, өз ойы, өз ақылының ишарасы. «Бөркіңмен ақылдас» дегені сөзбе-сөз бөрікпен сөйлесу емес, өз-өзіңе есеп беріп, салмақтап ойлану деген бейнелі тіркес.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен шешім қабылдарда қолданылады: үй алу, жұмыс ауыстыру, бизнес бастау сияқты кезде. Мысалы, бір адам жинаған ақшасына көлік алмақ болса, ол алдымен отбасысы мен сенімді достарынан кеңес алады, ал ондай мүмкіндік болмаса, асықпай есептеп, шығын мен пайданы өзі мұқият саралауы керек.