Ат барда есекке жол болсын,
Дос барда есепке жол болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар адам есекке мінбей, оны жолға қалдырсын деген ишара. Астарлы мағынасы: қолыңда қадірлі, пайдалы, сенімді нәрсе тұрғанда, соған сүйеніп әрекет ет, ал төмен, әлсіз, пайдасы аз нәрсеге ұмтылма. Екінші жолдағы «дос барда есепке жол болсын» дегені — шынайы досың бар кезде ұсақ есеп, пайда қуалау емес, достыққа, сенімге, кең пейілге орын беру керек деген ойды білдіреді. Яғни адам өмірде қадірлі мүмкіндікті, адал адамды бағалай білуі тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — күш, абырой, мүмкіндік, сенімді тірек бейнесі. «Есек» — салмағы аз, беделі төмен, жұтаң амалдың белгісі ретінде қолданылған. Ал «есеп» сөзі тек ақша не сан емес, тар пиғыл, пайдакүнемдік, ұсақ мүдде мағынасын да аңғартады. Мақал екі нәрсені қарсы қоя отырып, биік пен төменді, кеңдік пен тарлықты салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға жақсы мүмкіндік пен адал досты қадірлеуді ескертеді. Мысалы, сенімді досың қиын кезде қол ұшын созып тұрса, оған күмәнмен қарап, әр нәрсені есептей бермей, достықты бірінші орынға қойған дұрыс.
Dos barda esepke jol bolsyn.