Асу-асу белдер бар,
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Asa almasa at ólsin.
Aǵaıynmen tatý bol,
Aıyra almaı jat ólsin.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасында асу мен бел – жолдағы қиын өткелдер, ал ат – сол жолды еңсеретін серік ретінде көрінеді. «Аса алмаса ат өлсін» дегені – кедергіден қаймықпай, қандай болса да өткелден өту керек деген қайсар ой. Астарлы мағынасы одан да терең: өмірде талай қиындық болады, бірақ ең үлкен тірек – ағайынның татулығы. «Ағайынмен тату бол» деген өсиет туыс арасында алауыздық болмасын, сырт адам араға іріткі сала алмасын дегенді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «асу-асу белдер» – өмір жолындағы сын, ауыр кезең, кедергі. «Ат» – адамның күші, төзімі, серігі, тірегі. Ал «жат» – бөтен адам ғана емес, ағайынның арасын бұзатын сыртқы күштің бейнесі. «Айыра алмай жат өлсін» деген тіркес – тату туыстың арасына ешкімнің сөзі өтпесін, іріткі жүрмесін деген батыл тілек.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал отбасы, туыстық, ағайын арасының бірлігі туралы жиі айтылады. Әсіресе мұра, жер, үй, кәсіп секілді мәселеде реніш туғанда мәні арта түседі. Мысалы, әке-шешеден қалған үйді бөлісе алмай дауласып кеткен бауырларға үлкендер осы мақалмен «жаттың сөзіне ермей, өзара татуласыңдар» деп тоқтау айтады.