Ашу тасады, ақыл басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Адам ашуға ерік берсе, ол тасып, ойды тұмшалап, дұрыс шешім қабылдатпайды. Ал ақыл үстем болса, адам өзін тежеп, сабыр сақтап, істің байыбына барады. Мақал тура мағынасында ашудың буырқанып көтерілуін, ақылдың болса басшылық ететінін бейнелейді. Астарлы мағынасы — қандай жағдай болса да, сезімге ермей, ақылмен әрекет ету керек деген өсиет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ашу тасады» деген тіркес ашуды судай лықсып, шектен шығатын күшке теңейді. «Ақыл басады» дегені ақылдың жоғары тұрып, ашуды тежейтін, оны басып-жаншитын қуат екенін көрсетеді. Яғни ашу — төменгі, өткінші күй; ақыл — биік, салмақты өлшем.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өте өзекті. Мысалы, жұмыста біреу ренжітсе, ашумен жауап қайтарсаң, дау ұлғаяды; ал сабыр сақтап, сөзді ойланып айтсаң, мәселе тез шешіледі. Әсіресе әлеуметтік желідегі пікірталаста да осы мақалдың мәні зор: эмоциямен жазылған сөз кейін өкініш әкелуі мүмкін.