Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Aqylyńa aqyl qos.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды ашуға ермей, ақылға жүгінуге шақырады. Тура мағынасында ашу — адамның көңілін бұзатын сезім, ал ақыл — дұрыс жолды көрсететін серік. Астарлы мағынасы: ашуға берілген адам қателеседі, сөзін де, ісін де бүлдіруі мүмкін; ал сабыр сақтап, ойланып әрекет етсе, қиындықты жеңіл шешеді. «Ақылыңа ақыл қос» деуі — бір ғана оймен шектелмей, үлкеннің кеңесін тыңдап, тәжірибені пайдаланып, ойды толықтыру керек дегені.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дұшпан» сөзі ашудың қауіпті екенін бейнелейді: ол адамға сыртқы жау сияқты зиян келтіреді. Ал «дос» сөзі ақылдың сенімді серік екенін көрсетеді. Яғни ақыл адамды сүріндірмей, тура жолға бастайды. «Ақыл қосу» — ойды байыту, парасатпен шешім табу деген образ.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе дауласу, жұмыс барысындағы түсінбеушілік, әлеуметтік желідегі ашулы пікір жазу кезінде өте орынды. Мысалы, біреу ренжітіп жіберсе, адам ашумен жауап жазбай, алдымен сабыр сақтап, кейін ойланып сөйлесе, жағдай ушығып кетпейді. Осы мақал мінезді тиянақтап, саналы шешім қабылдауға үйретеді.