Арғымақ бірде жалды, бірде жалсыз,
Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің өмірі үнемі бір қалыпта болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында арғымақтың да кейде жалы болып, кейде жалы түсіп қалатыны айтылады. Астарлы мағынасы — адамның тұрмысы, дәулеті, бағы да ауысып тұрады: бірде малды, бірде малсыз болуы мүмкін. Бірақ жігіттің қадірі байлығымен емес, қайсар мінезімен, сабырымен, абыройымен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы арғымақ — жүйрік, текті аттың бейнесі. Оның жалды болуы — сәні, қуаты, серпіні бар кезі; жалсыз болуы — әлсіреген, жүдеу халі. Осы арқылы халық адам өміріндегі өрлеу мен төмендеуді көрсетеді. Малды, малсыз деген сөздер де тек байлықты емес, тұрмыстың құбылмалылығын аңғартады. Яғни, байлық тұрақсыз, ал ердің жігері тұрақты болуы керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысы азайып-қосылған кезде де мойымауды, адамдық қасиетті жоғалтпауды еске салады. Мысалы, кәсіпкер бір жыл пайда көріп, келесі жылы шығынға ұшыраса да, сабыр сақтап, еңбегін жалғастыруы керек. Сонда ол өз қадірін жоғалтпайды, қайта шыңдалады.
Er jigit birde maldy, birde malsyz.