Арба сынса - отын,
Өгіз өлсе - етің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиын жағдайдың өзінен де пайда таба алатын, шығынға сабырмен қарап, қолда барды кәдеге жарататын адамды меңзейді. Тура мағынасында арба сынып қалса, оның ағашы отынға жарайды; өгіз өлсе, еті азық болады. Астарлы мағынасы — өмірде әрбір нәрсенің өз орны бар, бір шығынның өзі басқа бір пайдаға айналуы мүмкін. Яғни адам сәтсіздікке күйініп қана қоймай, одан да тиімді жол іздеуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы арба — тұрмыстық құрал, еңбек пен қозғалыстың белгісі. Оның сынуы істің бұзылуын білдіреді. Отын — жылу мен пайдаға жарайтын зат, яғни бүлінген нәрсенің де кәдеге асуы. Өгіз — шаруаға қажет мал, ал оның өлімі — үлкен шығын. Бірақ ет ретінде пайдаға жарауы — қазақтың жоқтан да жол табатын өмірлік тәжірибесін көрсетеді. Бұл образдар үнемшілдік пен есепке негізделген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспар бұзылғанда немесе бір жоба жүрмей қалғанда да қолдануға болады. Мысалы, біреу ескі көлігін жөндей алмай, оны сатып жібереді де, бөлшектерінен аз да болса пайда көреді. Сонда «арба сынса — отын, өгіз өлсе — етің» деп, шығынды мүмкіндігінше ұтымды пайдаланғанын айтады.
Ógiz ólse - etiń.