Ананың көңілі қызында,
Қызының көңілі қызылда.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ананың жүрегі әрқашан өз қызын ойлап, соның амандығы мен абыройын тілейтінін білдіреді. Тура мағынасында ана мен қыздың арасы айтылса, астарлы мағынасында ана баласының жай-күйіне ерекше алаңдайтыны, ал қыз жастық шағында сән-салтанатқа, әсемдікке, қызыққа көбірек құмар болатыны меңзеледі. Яғни, ана байыппен, ақылмен ойласа, қыз көңілі көбіне өмірдің қызығына, жастықтың желігіне ауады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ананың көңілі» — мейірім, қамқорлық, өмірлік тәжірибе. Ал «қызылда» сөзі қыздың жастық шағын, қызу тірлікті, әсемдік пен қызыққа бейімділікті бейнелейді. Мұнда «қызыл» тек түс емес, жастықтың, сәннің, думанның символы ретінде қолданылған. Осы арқылы халық ана мен қыз табиғатының айырмасын әдемі суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз тәрбиесі, ата-ана мен бала арасындағы түсіністік туралы айтқанда жиі қолданылады. Мысалы, анасы қызын жауапкершілікке, сабырға шақырса, ал қызы достарымен қыдырып, сән қуып жүрсе, үлкендер: «Ананың көңілі қызында, қызының көңілі қызылда» деп ескерту айтады. Бұл сөз қыздың да, ананың да бір-бірін түсініп, сыйлау керегін аңғартады.
Qyzynyń kóńili qyzylda.