Алыспақ бар, атыспақ жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Алыспақ бар, атыспақ жоқ» деген мақал ел ішіндегі қайшылық пен тартыс сөзбен, намыспен, кейде дау-дамаймен шектелуі керек дегенді білдіреді. Яғни, ұрыс-керіс, кернеу, келіспеушілік болуы мүмкін, бірақ ол өлімге, қан төгуге, шектен шыққан жаулыққа бармауы тиіс. Астарлы мағынасы — адам арасындағы араздықты ақылмен тежеп, ашуды сабырға жеңдіру.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алыспақ» — қолмен тартысу, арпалысу, күш сынасу сияқты жеңіл қақтығысты бейнелейді. Ал «атыспақ» — мылтықпен, қарумен атысу, яғни ең шегіне жеткен қауіпті жаулықтың көрінісі. Осы қарама-қарсы образдар арқылы халық «дау болады, бірақ жауласуға дейін жеткізбе» деген ойды өте ықшам жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі таңда бұл мақал отбасындағы, жұмыстағы не достар арасындағы келіспеушілікте жиі қолданылады. Мысалы, әріптестер жобаны бөлуге келіспей қалса, біреуі ашуға ермей: «Алыспақ бар, атыспақ жоқ, сөйлесіп шешейік» десе, бұл сөз татулыққа шақырады. Яғни, мәселені жанжалмен емес, мәдениетпен шешу керек екенін еске салады.