Алғал сөйлеп былғама,
Адал туған ағаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөз мәдениетін сақтауға, туыстың қадірін төмендетпеуге үндейді. Тура мағынасында, алдымен асығыс сөйлеп, кейін соның салдарынан ағайын арасына кір келтірме деген ой бар. Астарлы мағынасында: ойланбай айтылған сөз өкпе тудырады, ал өзіңе жақын, адал туған ағаның абыройын таза ұстау керек. Ағайынның арасын сөзбен бүлдіру — үлкен әбестік.
Образдар мен теңеулер
«Алғал сөйлеп» деген тіркес — асығыстық пен жөнсіздікті меңзейді. «Былғама» сөзі ауыздан шыққан сөздің лас судай бәрін кірлетіп жіберетінін бейнелейді. Ал «адал туған аға» — шын ниетті, жаны таза, туыстыққа берік бауырдың символы. Мұнда аға тек бір адам емес, бүкіл ағайынның ар-намысы мен сыйластығын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әлеуметтік желіде, отбасылық жиналыста немесе достар арасында өте орынды. Мысалы, келіспеушілік кезінде бір адам ашумен ағасының не бауырының абыройын көптің алдында түсіретін сөз айтса, кейін соның өкініші ұзаққа созылады. Сондықтан алдымен ойлап, кейін сөйлеу керек, ал туыстың қадірін сөзбен де, іспен де қорғаған дұрыс.
Adal týǵan aǵany.