Алдаспан құрал емес,
Ақыл құрал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: алдаспан — қару, ал ақыл — ой мен парасаттың күші. Астарлы мағынасы: адамға кез келген істі күшпен емес, ақылмен шешу тиімді. Қиын жағдайда қолдағы қару емес, дұрыс ой, сабыр және тапқыр шешім көбірек пайда әкеледі. Халық мұнда ерлік пен күштің өзін ақылға бағындыру керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Алдаспан» сөзі батырлықты, күшті, ашық қақтығысты білдіреді. Ал «құрал» деп ақылды айтуы — ойдың да өмірде ең сенімді қару екенін көрсетеді. Яғни, адамға сыртқы күштен гөрі ішкі парасат, білім және байыпты шешім маңызды деген ой берілген. Бұл жерде алдаспан мен ақыл қарама-қарсы қойылып, ақылдың үстемдігі айқындалады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал даулы мәселені айқаймен не күшпен емес, ақылмен шешуге үндейді. Мысалы, екі әріптес жұмыс барысындағы келіспеушілікті ұрысқа жеткізбей, сөйлесіп, дәлелмен түсініссе, мәселе тез әрі мәдениетті шешіледі. Мұндайда ақыл — ең мықты құрал.
Aqyl qural.