Ақымақ атқа мінсе, атасын танымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылсыз, тәкаппар не есірген адам билікке, дәулетке, мансапқа жетсе, өзінен бұрынғыны да, ел-жұртын да ұмытып кетеді дегенді білдіреді. Тура мағынасында атқа мінген адам өзін еркін сезінеді, ал астарлы мағынасында «атқа міну» — қолы билікке, беделге жету. Бірақ ақыл жоқ жерде адам өзін ұстай алмай, кісілік қасиетін жоғалтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — тек көлік емес, дәреженің, мүмкіндік пен үстемдіктің белгісі. «Атасын танымас» деген тіркес адамның шыққан тегін, тәрбиесін, бұрынғы жақсыларды сыйламауын аңғартады. Яғни мақал адамға күш, лауазым немесе байлық берілсе де, кішіпейіл қалу керегін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қызметке көтеріліп, қарапайым кезін ұмытып, өзгелерге менсінбей қарайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, кеше ғана бірге істеп жүрген адам бастық болып алып, бұрынғы әріптестерін тыңдамай, сыйламай кетсе, жұрт осы мақалмен сынайды. Яғни мақал кісілікті жоғалтпауға, мансапқа мастанбауға үйретеді.