Ақылдымен сөйлессең,
Ақылыңа ақыл қосылар.
Ақымақпен сөйлессең,
Өз ақылың тосылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кіммен араласқаны оның ойына, мінезіне және танымына әсер ететінін білдіреді. Ақылды адаммен сөйлескенде, өз ойың толығып, жаңа пікір, пайдалы кеңес қосылады. Ал ақымақпен сөйлессең, бос сөз көбейіп, ойың тұйықталып, дұрыс шешім қабылдауың қиындайды. Яғни, сөздің де, сұхбаттас адамның да адамға ықпалы зор.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақылға ақыл қосылар» деген тіркес ойдың кеңеюін, білімнің артуын бейнелейді. Ал «ақылың тосылар» дегені — адамның ойы тоқырап, ілгері баспай қалуын көрсететін астарлы сөз. Ақылды кісі — жарық шам сияқты, жол көрсетеді; ақымақ — ойды тұмандандыратын кедергі іспетті.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды адам айналасындағы орта мен сөйлесетін адамдарын таңдауда қолдануға болады. Мысалы, студент білімді досымен пікір алмасса, жаңа тақырыпты тез түсініп, ой-өрісін кеңейтеді. Ал үнемі орынсыз дауға, бос әңгімеге араласса, уақыты кетіп, дамуы баяулайды. Сондықтан пайдалы орта адамды өсіреді.
Aqylyńa aqyl qosylar.
Aqymaqpen sóılesseń,
Óz aqylyń tosylar.