Ақылды «көндім» десе,
Ақымақ «жеңдім» дейді.
Aqymaq «jeńdim» deıdi.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөзге, дау-дамайға және өмірлік жағдайға көзқарасын салыстырады. Ақылды адам кейде өз пайдасын ойлап емес, артық қақтығыстан сақтанып, сабыр сақтап, «көндім» деп тоқтамға келуі мүмкін. Ал ақымақ адам кішігірім жеңісті шын жеңіс деп қабылдап, «жеңдім» деп кеуде қағады. Яғни, нағыз парасат күш көрсетуде емес, орнымен тоқтай білуде.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көндім» сөзі — ақылдың, сабырдың, түсініктің белгісі. Ол әлсіздік емес, керісінше, өзін тежей білу, үлкен даудан қашу, ақылды таңдау жасау дегенді білдіреді. Ал «жеңдім» сөзі — орынсыз мақтан, даурығу, үстірт қуаныштың бейнесі. Мақал екі мінезді қарама-қарсы қойып, ақыл мен надандықтың айырмасын ашып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі күнде де өте өзекті. Мысалы, жұмыс орнында екі қызметкердің пікірі келіспей қалса, ақылды адам ұрысты ушықтырмай, ортақ шешімге келіп, «жарайды, осы жолы сенің ойың болсын» деп сабыр етеді. Ал ашуға берілген адам өзін жеңімпаз сезініп, басқаны төмендетуге тырысады. Негізгі сабақ — дауда емес, парасатта ұту.