Ақылды аузын жауып, ділін ашар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адам көп сөйлемей, сөзін орнымен ұстайтынын білдіреді. Тура мағынасында — аузы жабық, яғни артық сөзге бармайды; ал астарлы мағынасы — адам ақылын сабырмен, оймен, ішкі парасатымен көрсетеді. Ақылды кісі айқаймен емес, салмақты мінезімен, байыпты ісімен танылады. Ол әр сөздің салдарын ойлап, қажет кезде ғана сөйлейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауызын жабу» — үнсіздік емес, артық сөйлемеудің, өзін тежей білудің белгісі. Ал «ділін ашу» — жүрек түкпіріндегі ойы, ниеті, парасаты арқылы танылу деген сөз. Яғни адамның шынайы ақылы сыртқы даңғазадан емес, ішкі мәдениеттен көрінеді. Мұнда сөз бен ой, сыртқы қимыл мен ішкі болмыс салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, дау-дамайда, жұмыс жиналысында орынды. Мысалы, біреу чатта ашуға беріліп ұзақ жазса, ал ақылды адам мәселені қысқа, нақты, сабырмен шешеді. Сол арқылы ол өз мәдениетін де, ойын да көрсетеді.**