Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз,
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өзін үлкен, басшы, атақты тұлға санамаса да, елге пайдасы тиетін қарапайым қызмет атқара алатынын білдіреді. «Ақ Еділдің өзі болмасақ та» дегені — аса ірі, әйгілі өзеннің өзі емеспіз деген ишара; «бұлағымыз» — сол өзенге құятын кіші бұлақпыз, яғни үлкен істің бастауына үлес қоса аламыз деген сөз. «Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз» дегені — ең дана адамның өзі емеспіз, бірақ сол даналықты тыңдайтын, қабылдайтын, үйренетін адамбыз деген мағына. Бұл жерде кішіпейілділік, үйренуге даярлық, пайдалы болуға ұмтылыс дәріптеледі.
Образдар мен теңеулер
«Ақ Еділ» — кеңдік, ұлылық, молшылықтың бейнесі. «Бұлақ» — бастаудың, нәр берудің, жалғасудың символы. Ал «ақылды бас» — даналық, жетекшілік, парасат. «Құлақ» — тыңдау, ұғу, ақылға құлақ асу белгісі. Яғни адам өз орнын біле отырып, үлкен іске кішкентай болса да үлес қоса алатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал командада, оқуда, жұмыста көп қолданылады. Мысалы, бір адам жетекші болмаса да, жақсы кеңес тыңдап, өз ісін тиянақты атқарса, ортақ нәтижеге сеп болады. Университеттегі студент өзін ең үздік санамай, оқытушы мен тәжірибелі құрбыларының сөзін тыңдап, соның арқасында жақсы маманға айналуы — осы мақалдың өмірдегі көрінісі.
Aqyldy bastyń ózi bolmasaq ta, qulaǵymyz.