Айырылмастай досыңа,
Қайырылмастай сөз айтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сөзді ойланып айту керек екенін ескертеді. Тура мағынасы — айырылмас досыңды ренжітетін, кейін қайтып алып болмайтын ауыр сөз айтпа дегені. Астарлы мағынасы — жақын адаммен қарым-қатынасты бір ауыз сөзбен бұзып алма, өйткені сөз кейде жара салады, ал жараланған көңілді қайта табыстыру қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айырылмастай дос» — өмірде өте қадірлі, сенімді жанның бейнесі. «Қайырылмастай сөз» — ауыздан шыққан соң кері қайтпайтын, орны толмас, кесірлі сөз. Халық сөзді оққа, ал көңілді нәзік нәрсеге теңегендей әсер береді: қалай атылған оқ қайтпайды, сол сияқты ойланбай айтылған сөз де қайта алынбайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында әсіресе маңызды. Ашумен жазылған бір хабарлама немесе ауыр айтылған пікір көп жылғы сыйластыққа сызат түсіруі мүмкін. Мысалы, досыңмен келіспей қалғанда «саған енді жоламаймын» деп кесіп айту орнына, сабыр сақтап, мәселені байыппен талқылаған дұрыс. Сонда достық та сақталады, өкініш те азаяды.
Qaıyrylmastaı sóz aıtpa.