Аюды жеңген - жарты ер,
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — аю сияқты айбарлы, қауіпті аңды жеңген адам ерлік көрсетті деген ой. Ал астарлы мағынасы — ең үлкен жеңіс сыртқы жауды емес, өз ішкі ашуын, долдылығын, қызбалығын жеңу. Яғни нағыз ерлік күшпен ғана өлшенбейді, сабырмен, өзін ұстай білумен де бағаланады. Ашуға берілмеген адам ақылмен әрекет етеді, қателік аз жібереді, айналасына да зиян тигізбейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы аю — алып күштің, қатердің, қорқыныштың белгісі. Оны жеңу — батылдықтың көрінісі. Ал ашу — адамның ішкі жауы, ең қауіпті сынағы. «Жарты ер» деуі — сыртқы жауды жеңгеннің ерлігі толық емес екенін меңзейді. «Бүтін ер» — өзін билей алған, сабыр сақтай білген, парасатпен іс қылған адам. Демек, шынайы ерлік — өз мінезін тәрбиелеуде.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе дау-дамай, жұмыс барысындағы қысым, отбасылық түсінбеушілік кезінде орынды айтылады. Мысалы, бір қызметкер ашуға булығып әріптесіне ауыр сөз айтпақ болғанда, сабыр сақтап, мәселені тыныш шешсе, сол — мақалдың өмірдегі көрінісі. Мұндайда адам өз ашуын жеңу арқылы беделін де, абыройын да сақтайды.
Ashýdy jeńgen - bútin er.