Аға адасса, іні із кесер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкен ағайынның жолы бұзылса, кіші іні соны түзетуге, іздеп табуға, дем беруге тиіс екенін білдіреді. Тура мағынада — ағасы адасса, іні оның ізін тауып жетеді; астарлы мағынада — отбасындағы, ағайын арасындағы жауапкершілік, қамқорлық және бір-біріне сүйеніш болу айтылады. Үлкеннің қателігін кішінің көріп, жөнге салуы да осы ойға кіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «адасу» — тек жолдан жаңылу емес, өмірде қателесу, бағыттан тайқу. «Із кесу» — соңынан қалмай қадағалау, іздеп табу, көмектесу деген бейнелі ұғым. Қазақ танымында аға — жол көрсетуші, іні — ілтипат пен жалғастық иесі. Сондықтан бұл сөздер туыстық байланыстың беріктігін әрі жас буынның сергектігін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасында, жұмыс орнында не достық қарым-қатынаста да қолданылады. Мысалы, үлкен ағасы қиын шешім қабылдап қателессе, інісі оны кінәламай, дұрыс кеңес беріп, мәселені бірге шешуге тырысады. Бұл — сыйластықтың және жауапкершіліктің белгісі.