Адам жаманнан жиренбей,
Жақсыны үйренбейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өмірде жақсы мінезді, дұрыс жолды өздігінен бірден таба салмайтынын айтады. Адам жаман қылықтан, теріс істен шын мәнінде жиіркеніп, одан бойын аулақ салғанда ғана жақсыны бағалап, үйрене бастайды. Яғни, жамандықтың зиянын көрмейінше, жақсылықтың қадірін толық түсіну қиын. Мақал адамды сақтыққа, өзін тәрбиелеуге, мінезін түзетуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаманнан жирену» — тек біреуді жек көру емес, жаман істі қабылдамау, одан безіну деген ойды білдіреді. «Жақсыны үйрену» — пайдалы әдетті, ізгі мінезді, дұрыс үлгіні бойға сіңіру. Мақал қарама-қарсы ұғымдарды қатар қойып, тәрбиенің негізін ашады: жаман мен жақсыны салыстыру арқылы адам санасы өседі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл сөзді жастар тәрбиесіне қатысты көп қолдануға болады. Мысалы, мектепте бір оқушы өтірік айтып, тәртіп бұзатын достардан бойын аулақ ұстап, үлгілі сыныптасын өнеге етсе, ол жақсы әдетті тезірек меңгереді. Демек, адам өзін қоршаған ортаны дұрыс таңдай білсе, жақсы мінез де соған сай қалыптасады.
Jaqsyny úırenbeıdi.