Адам болып туған соң,
Адам болып өлу ләзім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның дүниеге келуі жеткіліксіз екенін, өмір бойы адамдық қасиетті сақтап өту қажет екенін айтады. Тура мағынасында: адам болып туған соң, өмірдің соңына дейін адам қалпын жоғалтпай, ар-ұятпен, адалдықпен, кісілікпен өмір сүру керек. Астарлы мағынасы: байлық, мансап, күш немесе атақ емес, ең бастысы — мінездің тазалығы, өзгеге зиян келтірмеу, жақсылық жасап, абыроймен өмір сүру.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «адам болып туған соң» деген тіркес — әркімнің адам атаулыға тән жауапкершілігі барын меңзейді. Ал «адам болып өлу» — өмірдің соңында да ар-ожданға кір келтірмей, елге сыйлы, ұрпаққа өнеге болып кету деген ойды білдіреді. Яғни «адам» сөзі тек биологиялық мағынада емес, рухани, моральдық биіктік мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамды адал еңбекке, әділдікке, мәдениеттілікке шақыру үшін айтылады. Мысалы, біреу қызметте жүріп пара алмауға, әлсізге қиянат жасамауға тырысса, оған осы мақалмен қолдау білдіруге болады. Ол өмірдің соңына дейін жақсы аты қалсын деген тәрбиелік ұстанымды еске салады.
Adam bolyp ólý lázim.