Адал дос жаныңды сақтайды,
Аяр дос малыңды сақтайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шын дос пен екіжүзді, пайдакүнем адамды салыстырады. Адал дос сенің жан дүниеңді, абыройыңды, ар-ұятыңды қорғайды, қиын кезде демеп, дұрыс жолға бастайды. Ал аяр дос сырттай дос көрінгенімен, пайдасын ғана ойлап, көбіне мал-мүлкіңе, дүниеңе көз тігеді. Яғни адамның нағыз досы байлығымен емес, шын көңілімен танылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жан» — адамның рухы, көңілі, абыройы, ішкі әлемі. «Мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние-мүлік, дәулет мағынасында қолданылған. «Сақтайды» сөзі екі түрлі мән береді: адал дос жанға араша түседі, ал аяр дос сырттай қорғағандай болып, шын мәнінде дүниеңе жақындайды. Осы қарсы қою арқылы мақал достықтың екі түрін айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақалдың тәрбиелік мәні зор. Мысалы, бір адам қиын жағдайға тап болғанда, адал досы оны жұрт алдында жамандамай, ақыл айтып, қолдау көрсетеді; ал пайдакүнем танысы тек қарыз сұрап, өз мүддесін ғана ойлауы мүмкін. Сондықтан адам дос таңдағанда, сөзге емес, ісіне қарап бағалауы керек.
Aıar dos malyńdy saqtaıdy.