Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен.
Жақында жүрсе тебіскен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың, әсіресе жақын араласатын жандардың қарым-қатынасына қатысты айтылады. Тура ма...
Балықтың тілін бақа біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің өз жөнін, өз тілін білетін адам болатынын білдіреді. Тура мағынасында балықтың ж...
Қазақ қартайса, түйе бағады,
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қартайған адамның бұрынғыдай ауыр, қарқынды жұмысты істемей, жасы мен күшіне лайық жеңілд...
Қой семізі - қойшыдан.
**Негізгі мағынасы** Қойдың семіз, күйлі болуы ең алдымен оны баққан қойшыға байланысты. Яғни малдың жағдайы қожайынның...
Батпағы бар көлдерден
Су ішетін сай артық.
Қамшылатқан шабаннан
Өзі жүрер тай артық.
Су ішетін сай артық.
Қамшылатқан шабаннан
Өзі жүрер тай артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай көрінісі жақсы болғаннан гөрі, пайдасы бар, шын іске жарайтын нәрсенің артық екен...
Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей жайы...
Ит - ырыс.
**Негізгі мағынасы** «Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету с...
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
**Негізгі мағынасы** Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша деген мақал сырттай жақын көрінгенмен, пайда біткенде байланы...
Жыланды өлтіргеннің сауабы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылан адамға қауіп төндіретін жәндік, оны өлтіру арқылы адам өзіне жән...
Темірші көміршіге үйір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында темір ұстасы көмірсіз жұмыс істей алмайтынын меңзейді. Астарлы мағынасы...
Қоян аяғын жеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің ізі жасырынып, себебі анықталмай қалғанын білдіреді. Тура мағынасында «қоян аяғ...
Бақа көлін аңсайды,
Бұлдырық шөлін аңсайды.
Бұлдырық шөлін аңсайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр жанның өзіне үйреншікті, қолайлы ортасын қымбат көретінін білдіреді. Бақа үшін көл — т...
Бөрі көмеді, түлкі ашады,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бөрі бір нәрсені көміп кетеді, ал түлкі оны қазып ашып алады. Астарлы м...
Қас татының жаманы.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаманды салыстырып, шын мықтыны сыртқы көрінісіне қарап емес, ісіне қарап тану...
Батыр түсінде жау көреді,
Балықшы түсінде ау көреді.
Балықшы түсінде ау көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы мен кәсібі, көңілінің бағыты оның түсіне дейін әсер ететінін білдіреді. Батыр...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.