Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Керқұланның қадірін ойда, қырда қақ білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Керқұлан сияқты жүйрік, бағалы аттың шын қадірі оны мінгенде де, бапта...
Балық жеген бағыбас,
Жан-жағымен қағыспас.
Жан-жағымен қағыспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жеп отырған адам асықпайды, айналасындағыға тиіспейді, тыныш отыр...
Бесті бура күнде күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті бура күнде күркірейді» деген мақал мінезі ауыр, айбатты адам не мал үнемі үстем, долы көрін...
Түйесіз көш сәнсіз.
**Негізгі мағынасы** Түйесіз көш сәнсіз деген мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону кезінде түйе болмаса, көштің көркі де,...
Бұйдалаған нар тайлақтай,
Жетелеген тазы мойнақтай.
Жетелеген тазы мойнақтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүкке, иелікке үйретілмеген нар тайлақтың бұйдаға көнбей, ал жетектелг...
Тұлпардың оттауы бір болса да, жусауы басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұлпар бір жерде оттаса да, су ішсе де, жусауы — күтімі мен ба...
Кереге басы - кержусан,
Жесе малға жұғымды.
Жесе малға жұғымды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — керегенің басына кержусан ілінеді, ал кержусанның иісі мен қасиеті мал...
Атан кетсе, тайлақ бар,
Шомы жерде қалған жоқ.
Шомы жерде қалған жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атан кетсе де, оның орнына тайлақ бар, яғни үйірде, тіршілікте бір нәрс...
Қойдың басын құмға көм,
Сиырдың басын нуға көм,
Түйенің басын сорға көм.
Сиырдың басын нуға көм,
Түйенің басын сорға көм.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр түліктің басын өзіне лайық жерге көм дегендей көрінеді. Астарлы мағ...
Келеге түспеген бура керенау.
**Негізгі мағынасы** Келеге түспеген бура — үйірге қосылмай, көппен бірге жүрмеген, ырыққа көнбеген бура. Мұндай бураны...
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолда...
Түлкінің түсіне тауық кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы мен тілегі оның табиғатына, әдетіне, не нәрсемен көп айналысатынына байланыст...
Ешкі сойғанның екі амалы бар:
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні сойғанда оның мүйізін пұшпаққа, терісін бұтына қаптап пайдалану...
Болатын өгіз бұзауынан белгілі.
**Негізгі мағынасы** «Болатын өгіз бұзауынан белгілі» деген мақал адамның, істің не құбылыстың келешектегі бағыты баста...
Түйенің артқаны - алтын, жегені - тікен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің тіршілігіндегі ауыртпалықты және соған қарамастан пайдасын көп ететін қасиетін б...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.