Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.3K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Даурықпа сөз - дабыра мінез.
**Негізгі мағынасы** «Даурықпа сөз - дабыра мінез» деген мақал босқа көп сөйлеу, орынсыз айқай-шу, өзіне назар аудартуғ...
Атлас қымбат, бөз арзан,
Көп сөйлеген сөз арзан.
Көп сөйлеген сөз арзан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қымбат атлас матамен арзан бөзді салыстыру. Астарлы мағынасы — әр нәрс...
Көп сөйлеген көптен айырылар.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеген адам кейде өз сөзін тежей алмай, орынсыз айтып қояды. Мұндайда ол жұрттың көңілінен шы...
Қызыл сөзге салыну,
Қызған отқа қарыну.
Қызған отқа қарыну.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бос, жел сөзге еріп, пайдасы жоқ дауға араласудың зиянын ескертеді. Тура мағынасында адам...
Дәлдірлекке дару жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Дәлдірлекке дару жоқ» деген мақал орынсыз, шамадан тыс сөйлеудің, тектен-тек бос сөздің пайдасыз...
Саралап тарап сақалды,
Көрілер айтар мақалды.
Көрілер айтар мақалды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді жай айта салмай, ой елегінен өткізіп, сұрыптап сөйлеу керегін білдіреді. «Саралап т...
Қолы қимылдаған адамға кедейлік жоқ,
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбек еткен, әрекет қылған адам таршылық көрмейді деген ойды білдіреді. «Қолы қимылдаған»...
Шын сөз абақтыдан да шығарады.
**Негізгі мағынасы** Шындықтың күші өте зор: әділ, тура айтылған сөз адамды қиындықтан алып шыға алады. Мақалдың тура ма...
Ағаштың жаманы - қисық,
Сөздің жаманы - қырсық.
Сөздің жаманы - қырсық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында ағаштың түзуі пайдалы, ал қисығы іске жарамайтынын айтады. Астарлы мағын...
Жаққанда түтін шалынады,
Айтқанда сыр алынады.
Айтқанда сыр алынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сөзінен тануға болатынын білдіреді. От жаққанда түтіннің шыққаны сияқты, адам сөйл...
Өтірік ұшы -екеу, шындықтікі - төртеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтіріктің жолы қысқа, шала-жансар болатынын, ал шындықтың аяғы нық, салдары кең болатынын...
Ұстара тырнайды, өткір сөз турайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін салыстырып тұр. Ұстара денені тырнағандай, өткір сөз де адамның көңіліне тиі...
Ойын сөзге шын жауап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын ретінде айтылған сөзге де лайықты, шын да нақты жауап беру керек...
Біреудің өзі жақсы,
Біреудің сөзі жақсы.
Біреудің сөзі жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың қадір-қасиеті екі қырдан байқалатынын айтады: бірі — ісі мен мінезі арқылы, ек...
Көңілде жатқан кіріңді
Оттай ыстық сөз шаяр.
Оттай ыстық сөз шаяр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінде жиналған ренішті, өкпе-назды, ауыр ойды жылы сөз ғана сейілте алатынын біл...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.