Жылан жалбыздан қашар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жылан жалбыздың иісіне жоламайды, одан қашады. Мақалдың тура мағынасы да осы: жыланға ұнамайтын, жақындауға қолайсыз өсімдік бар деген ұғым береді. Астарлы мағынасы — жаман ниетті, зұлым адам өзіне қарсы тұратын, тазалық пен ізгілікке толы ортадан безеді. Яғни адалдық, шындық, әділдік үстем жерде пасық мінезді жан тұрақтай алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жылан — қулықтың, аярлықтың, іштей қауіпті мінездің бейнесі. Жалбыз — хош иісті, таза, сергітетін өсімдік; ол жақсылықтың, пәктік пен ізгіліктің ишарасы. Жыланның жалбыздан қашуы арқылы халық жамандықтың жақсылықтан именетінін, таза ортаға шыдай алмайтынын бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал мінезі бұзық, өтірікке жақын адам шыншыл әрі тәртіпті ортада өзін еркін ұстай алмайтынын білдіру үшін қолданылады. Мысалы, сыныпта бәрі әділ сөйлеп, бір-біріне көмектесіп отырса, алаяқтыққа бейім оқушы мұндай ортада көп ұзамай әшкереленеді немесе өзі шеттей бастайды. Мақал адамды жақсы орта таңдауға және өз бойын тазалыққа, адалдыққа бейімдеуге үндейді.