Жүрем десең, көре бересі,
Көре берсең, көне бересің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмір жолында тек қарап, бақылап, үнсіз көне берсе, бірте-бірте ішкі қайраты азайып, өзгеріске де, әрекетке де бармай қалатынын меңзейді. Тура мағынада «жүру» — алға жылжу, қимылдау; «көру» — сырттан бақылау; «көне беру» — бәріне шыдай беру, қарсылықсыз мойынсұну. Астарлы мағынасы: өмірде тек бақылаушы болып қалмай, қажет жерде шешім қабылдап, әрекет ету керек. Әйтпесе адам өз құқығын, ойы мен еркіндігін жоғалтып алуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүру» — өмір көшіне ілесу, белсенді болу бейнесі. «Көру» — оқиғаның тек сыртқы жағын ғана аңду, ал «көне беру» — көпке төзе жүріп, ішкі жігердің сөнуі. Яғни мақал адамды әрекетке, сергектікке шақырады; тым көнбістік пен селқостықтың зиянын ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді әділетсіздікке үнсіз көне беретін адамға айтуға болады. Мысалы, жұмыста бір қызметкердің еңбегін өзгелер иемденіп жүрсе, ол тек бақылап қоймай, басшысына ашық айтып, өз құқығын қорғауы керек. Әйтпесе «көне беріп», жағдай өзгермей қалады.
Kóre berseń, kóne beresiń.