Жүйріктің шашасына шаң жұқпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік ат қатты шапқанда, оның шашасына шаң ілеспейді, яғни өте жылдам қозғалады. Астарлы мағынасы — нағыз озық, қабілетті, ширақ адамды бөгет те, бәсеке де тоқтата алмайды. Мұндай жан өз ісінде алға шығып, өзгеден оқ бойы озып тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік» — тек атты ғана емес, талапты, епті, дарынды адамды бейнелейді. «Шашасына шаң жұқпау» — оның қарқынының күштілігін, беделінің биіктігін, ісінің ілгері екенін көрсететін көркем теңеу. Халық осы арқылы жүйріктің жылдамдығын адам қабілетімен астастырып, шеберлік пен озықтықты әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал білімде, жұмыста немесе спортта үздік шыққан адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір оқушы олимпиадада бірнеше рет жеңіп, үнемі жоғары нәтиже көрсетсе, жұрт оны «жүйріктің шашасына шаң жұқпайды» деп мақтайды. Яғни, ол өз саласында өзгелерден озып, биік деңгейін сақтап келеді деген сөз.