Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни әлсіз аттың жүйріктігі жоғалады, егер оның мойнындағы жалы түсіп қалса; сол сияқты жігіт те қолындағы малы кетсе, кедейленеді. Астарлы мағынасы — адамды адам қылып тұрған тек күш-қайрат емес, оның тірегі, ырыс-несібесі, мүмкіндігі де маңызды. Мал — қазақ өмірінде дәулет, тұрмыс пен еркіндіктің белгісі болған. Сондықтан дүние қолда тұрғанда ғана емес, оны дұрыс ұстап, қадірлей білудің қажет екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік шабан болады» деген тіркес аттың сыртқы көркі мен шабысы байланысты екенін бейнелейді. «Мойнынан жалы кетсе» — аттың сәні мен қуаты азайғанын білдіретін образ. Ал «жігіт кедей болады» дегені — ер азаматтың тіршілік қуаты, беделі мен тұрмыстық орны малмен өлшенген дәуірдің көрінісі. Мұнда мал — тек байлық емес, өмір сүрудің негізгі құралы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам табыс көзін жоғалтса, тұрмысы төмендейтінін білдіру үшін айтылады. Мысалы, кәсіпкердің негізгі табыс әкелетін ісі тоқтаса, оның жағдайы бірден нашарлауы мүмкін. Сол себепті мақал адамды барын бағалап, табысын сақтауға, қаржысын ұқыпты басқаруға үндейді.
Moınynan jaly ketse.
Jigit kedeı bolady,
Qolynan maly ketse.