Жұғын бар жерде шыбын бар,
Шыбын бар жерде шығын бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жұғын, қоқыс, былғаныш бар жерде шыбын көп болады, ал шыбын көбейген жерде зиян мен шығын да артады. Астарлы мағынасы — тазалық сақталмаған, берекесіз ортада ысырап, кесел, бейберекет іс көбейеді. Яғни ұқыпсыздықтың соңы міндетті түрде зиянға әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұғын» — қалған ас, кір, бейберекет нәрсе; ол ретсіздік пен салақтықтың белгісі. «Шыбын» — ластыққа үйір, пайдасыз әрі мазаны алатын нәрсенің бейнесі. Ал «шығын» — тек ақша емес, уақыт, күш, береке жоғалту дегенді де аңғартады. Халық осылайша кішкентай салақтықтың үлкен зиянға ұласатынын бейнелеп көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үйде, жұмыста, кәсіпте тазалық пен тәртіптің маңызын еске салады. Мысалы, асүйде тағамды ашық қалдырып, тазалыққа мән бермесе, азық тез бұзылып, қосымша шығын шығады. Сол сияқты кеңседе құжаттар мен жұмысты реттемесе, қателік көбейіп, уақыт босқа кетеді. Сондықтан мақал адамды ұқыптылыққа, тазалыққа және алдын ала қамдануға шақырады.
Shybyn bar jerde shyǵyn bar.