Жолы болар жігіттің,
Желі оңынан тұрады.
Jeli ońynan turady.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сәті түсіп, ісі оңынан жүретін жігіттің жолы да, тірлігі де ыңғайлы болатынын білдіреді. Тура мағынада «жолы болу» — адамның жолы болып, мақсатына кедергісіз жетуі; ал астарлы мағынада бұл — адамның ниеті түзу, ісі берекелі, қадамы сәтті деген сөз. Халық мұнда тек кездейсоқ жолы болғыштықты емес, еңбек, ақыл, батылдық пен дұрыс шешімнің де әсерін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Жігіт» — елге тірек болатын, іс бастайтын қайратты адам бейнесі. «Желі» — көшпелі өмірде желдің бағытын, жай-күйдің қолайлы-қолайсызын білдіретін образ. «Оңынан тұрады» дегені — желдің де, жағдайдың да ыңғайлы болуы. Яғни табиғаттағы қолайлы жел сияқты, мұндай адамның ісі де алға басып тұрады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысты, ұйымдасқан, ниеті дұрыс адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір студент емтиханға тыңғылықты дайындалып, дәл керек сұрақтар түсіп, жақсы нәтиже көрсетсе, үлкендер «жолы болар жігіттің, желі оңынан тұрады» деп мақтайды. Бұл сөз еңбектің де, сәттің де қатар келетінін меңзейді.