Жоқты жара деме,
Көлеңкені қара деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды көрінгенге үстірт баға бермеуге шақырады. Тура мағынасында «жоқ» дегенді жараға теңеуге, ал көлеңкені қара деп қабылдауға болмайды деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — жоқтың да өз орны бар, көлеңкенің де толық қара емес екенін ескеру. Яғни кез келген құбылысты, адамды не жағдайды шын мәнінде қарап, асығыс қорытынды жасамау керек.
Образдар мен теңеулер
«Жоқ» сөзі мұнда кемшілік, әлсіздік, жетіспеушілік ұғымын білдіреді. Оны «жара» деу — бар нәрсені мүлде жаман, қауіпті, ауыр деп бағалау. Ал «көлеңке» — жарықтың әсерінен пайда болатын көмескі көрініс, бірақ ол «қараның» өзі емес. Бұл образдар арқылы халық өмірде ақ пен қараны шатастырмай, әр нәрсенің ара-жігін ажыратуды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдарды бағалағанда, ақпаратты тексергенде, не бір жағдайға пікір айтқанда өте орынды қолданылады. Мысалы, бір оқушының алғашқы нәтижесі төмен болса, оны бірден «қабілетсіз» деуге болмайды: мүмкін, ол тек бейімделіп жүрген шығар. Сол сияқты әлеуметтік желідегі бір суретке қарап, адамның мінезін толық сипаттау да дұрыс емес.
Kóleńkeni qara deme.