Жігіт жанған от болсын,
От болмаса, жоқ болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жігіттің өмірде жалындап тұратын, белсенді, қайратты, елге пайдасы тиетін адам болуын қалайды. «Жанған от» — жігері бар, ісі бар, сөзі мен әрекеті анық, айналасына жылу беретін азаматтың бейнесі. Ал егер ондай ынта, қайрат, намыс болмаса, құр бос жүріп, пайдасыз болғаннан көрі, мүлде болмағаны артық деген ой астарланады. Яғни жігіттің бойында мақсат, жауапкершілік, батылдық болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «от» — тек жалын емес, ол жігердің, қуаттың, намыстың, өмірге құштарлықтың символы. «Жанған от» адамды жылытып, жарық береді; сол сияқты нағыз жігіт те елге сүйеніш, ортаға тірек болуы тиіс. Ал «от болмаса» дегені — ішкі қуаты жоқ, әрекетсіз, жігерсіз адамды меңзейді. Бұл қарсы қою арқылы мақал жігіттің қасиетін айқындай түседі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жас адамның білімге, еңбекке, жауапкершілікке ұмтылуын қолдау үшін айтылады. Мысалы, университетте оқып жүрген жігіт сабаққа немқұрайды қарап, бос жүрсе, үлкендер «жігіт жанған от болсын» деп оны жігерлендіреді. Яғни адам қоғамға пайдасы тиетін, алға ұмтылатын тұлға болуы керек деген тәрбие береді.
Ot bolmasa, joq bolsyn.