Жерінен ауғанға жеті жыл қоныс жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: өз жерінен, ата қонысынан айырылған адамға тұрақтап, орнығып кету оңай емес. Астарлы мағынасы — туған жерден жырақтау, ел-жұрттан бөліну адамға ауыр тиеді; бөтен ортада бірден үйренісіп, тірек табу қиын. Қазақ үшін жер тек мекен емес, тарих, ырыс, тіршілік пен тамыр. Сондықтан бұл сөз адамды ата қоныстың қадірін білуге, ел-жерден ажырамауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
«Жерінен ауған» деген тіркес — өз мекенінен көшіп, тіршілігі быт-шыт болған жанның бейнесі. «Жеті жыл» саны нақты мерзімнен гөрі, ұзақ уақытты, ауыр бейімделуді меңзейді. «Қоныс» — жай ғана үй емес, береке мен тұрақтылықтың символы. Осы образдар арқылы мақал көштің, босқындықтың, қоныссыздықтың жанға салатын салмағын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал туған өлкеден алыс қалаға не басқа елге көшкен адамға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдан үлкен қалаға барып, жұмыс пен баспана таба алмай жүрген жасқа үлкендер: «Жерінен ауғанға жеті жыл қоныс жоқ» деп, жаңа ортаға орнығудың оңай еместігін ескертеді. Сонымен бірге өз еліңе, туған топырағыңа сүйенудің қадірін түсіндіреді.