Желкілдеген түйе жеген,
Желіні қарыс бие жеген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал малдың жай-күйі мен күтіміне қарай ырыс-несібесінің әркелкі болатынын білдіреді. Тура мағынасында, түйе желкілдеп, жақсы жайылып қоректенсе, сүті молаяды; бие де желіні қарыс болып, семіріп, күйі келсе, қымызы да берекелі болады. Астарлы мағынасы — еңбек пен күтімнің нәтижесі міндетті түрде көрінеді: малды баптаған адам игілікке жетеді, ал қараусыз қалған малдың берекесі кем болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «желкілдеген түйе» — шөпті жақсы жеп, күйлі, қоңды малдың бейнесі. «Желіні қарыс бие» — желіні толған, сауынға қолайлы, күтімі түзелген биені танытады. «Жеген» сөзі тек қоректенуді емес, малдың дұрыс бағып-күтілуін, қоңын табуын да меңзейді. Яғни образдар арқылы қазақтың мал шаруашылығындағы тәжірибесі, байқағыштығы көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды кез келген істің нәтижесі еңбектен, ұқыптылықтан шығатынын айту үшін қолдануға болады. Мысалы, шағын ферма иесі малды уақытында жемдеп, дұрыс бақса, сүт те, табыс та көбейеді. Сол сияқты жұмысын жүйелеген адам да нәтижеге жетеді. Мақалдың тәрбиесі — береке өздігінен келмейді, оны күтім мен еңбек өсіреді.
Jelini qarys bıe jegen.