Түйені түгімен,
Нарды жүгімен жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені де, нарды да толық күйінде, түгімен не жүгiмен жеу мүмкін емес дегенге келеді. Астарлы мағынасы — кей адамның ашкөздігі, тойымсыздығы шектен шығып, қолындағы азды қанағат етпей, барды да қоса иеленгісі келетінін әжуалайды. Яғни дүниеқоңыздық пен қомағайлық адамның шегін білмегенін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы түйе мен нар — қазақ өмірінде ірі, қымбат, салмақты малдың бейнесі. «Түгімен» деген сөз нәрсенің ең ұсақ бөлшегіне дейін түгел алуды меңзейді, ал «жүгімен» деу — жүктің өзіне қоса, үстіндегі дүниені қоса иемденуді білдіреді. Осы образ арқылы халық «барды түгел жұтып қою» сияқты орынсыз құмарлықты өткір тілмен сынаған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі таңда бұл мақал өз пайдасынан басқаға қарамайтын, бір жобада барлық сыйақыны өзі алғысы келетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, ортақ жұмысты бірге істеген адам үлесті әділ бөлмей, еңбектің бәрін өз атына жаздырғысы келсе, жұрт оған осы мақалмен ескерту жасайды. Мұнда негізгі ой — қанағат пен әділдік сақта, тойымсыздық адамды қадірден айырады.
Nardy júgimen jeıdi.