Желбезекке жебе дарыса,
Балық өрге жүзе алмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: желбезекке жебе тисе, балық тыныс ала алмай, жоғары қарай еркін жүзе алмай қалады. Астарлы мағынасы: адамға ең әлсіз, ең маңызды тұсына соққы тисе, оның әрекеті де, алға жылжуы да тоқтайды. Яғни кез келген істі бүлдіретін нәрсе негізгі тірекке, өзекке тиген зақым екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда балық — адам не іс-әрекеттің бейнесі, ал желбезек — өмір сүруге қажет ең маңызды тұс. Жебе — күтпеген қауіп, ауыр сөз, бөгет немесе кесір. Балықтың өрге жүзе алмауы — адамның мақсатына жете алмауы, жолының кесілуі. Табиғи образ арқылы халық істің өзегін қорғау керегін өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұйымдағы, отбасындағы не жеке өмірдегі шешуші мәселені дәл тапқанда қолданылады. Мысалы, компанияда негізгі маман жұмыстан кетсе, бүкіл жоба тоқтап қалуы мүмкін. Сонда «желбезекке жебе дарыса, балық өрге жүзе алмас» деп, түйінді адамға не түйінді іске зақым келсе, нәтижеге жету қиындайтынын айтады.
Balyq órge júze almas.