Жаулық тартқанның бері қатын емес,
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамды бірден бағаламау керек екенін айтады. Жаулық тарту — әйелдік белгі, бөрік кию — ер азаматтықтың нышаны. Бірақ бұлардың өзі адамның шын болмысын, мінезін, қадірін толық ашпайды. Яғни әйелдің бәрі бірдей инабатты, еркектің бәрі бірдей батыр емес; адамды киімі емес, ісі мен сөзі танытады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаулық» пен «бөрік» — жай киім емес, қазақ танымындағы жыныс пен әлеуметтік бейненің белгісі. «Қатын» сөзі мұнда ескі қолданыста «әйел» мағынасында айтылған. «Батыр» сөзі де тек соғыстағы ерлік емес, қайрат, намыс, жауапкершілік ұғымын білдіреді. Сондықтан мақалдың астарында: сыртқы белгі бар жерде ішкі қасиет міндетті түрде бар деген түсінік қате деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл сөзді адамды киінісіне, қызмет атауына не түр-түсіне қарап асығыс бағаламау керек деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, біреу қымбат костюм киіп жүрсе де, сөзі де, ісі де сенімсіз болуы мүмкін; ал қарапайым киінген адам өте адал, еңбекқор, жауапты болып шығуы ықтимал. Мақал осындайда шындықты сырттан емес, мінез бен іс-әрекеттен іздеуге үйретеді.
Bórik kıgenniń bári batyr emes.