Жаманға айтқан ақыл
Жапанға атқан оқпен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман адамға, яғни сөз ұқпайтын, өсиетке тоқтамайтын кісіге айтылған ақылдың пайдасы аз болатынын білдіреді. Тура мағынада оқты жапан далаға атсаң, ол ешкімге жетпей босқа кетеді. Сол сияқты, орынсыз, қабылдамайтын адамға айтылған сөз де желге ұшады. Астарлы мағынасы — ақылды әркімге емес, сөзді түсінетін, түзелуге ниеті бар адамға айту керек. Өсиет те, кеңес те құлақ түретін жанға ғана әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жаман" сөзі мінезі теріс, қыңыр, сөзге құлақ аспайтын адамды меңзейді. "Ақыл" — жөн сілтеу, тәрбиелік кеңес. Ал "жапанға атқан оқ" — далаға бос кеткен, мақсатсыз жұмсалған әрекет бейнесі. Бұл теңеу ақылдың босқа кетуін өте анық көрсетеді: қалай оқ нысанаға тимесе, ақыл да иесіне жетпей қалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреуге қайта-қайта түсіндірсең де, ол тыңдамайтын жағдайларда қолданылады. Мысалы, қызметкер жұмыста ескертуге қарамай, бір қателікті қайталай берсе, тәжірибелі адам: "Оған айтқан ақыл жапанға атқан оқпен тең екен" деуі мүмкін. Мақал адамды сөз тыңдауға, ақылдың қадірін білуге шақырады.
Japanǵa atqan oqpen teń.