Жаман арба жол бұзар,
Жаман адам ел бұзар.
Jaman adam el buzar.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сапасыз, жарамсыз арба жүріп келе жатып жолды бұзады, ізді тегістемей, берекесін кетіреді. Астарлы мағынасы: жаман мінезді, ниеті бұзық, берекесіз адам жүрген жерінде дау шығарып, ел ішінің ынтымағын шайқайды. Яғни бір адамның кесірі бүкіл ортаға зиян тигізуі мүмкін деген ой айтылады. Мақал адамды мінезіне қарап бағалау керек екенін, жамандықтың тек өзіне емес, айналасына да әсер ететінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман арба» — істі бұзатын, пайдасынан зияны көп нәрсенің бейнесі. Арба жолды қалай бүлдірсе, жаман адам да елдің ынтымағын солай бұзады. «Жол» — өмір жолы, көпшілік жүретін орта, ортақ тәртіп. «Ел» — тек халық емес, тұтас қауым, ағайын, көрші-қолаң. Демек, мақалдағы салыстыру өте нақты: техникадағы ақау жолға кесірін тигізсе, адамдағы ақау қоғамға кесірін тигізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында немесе достар арасында жауапсыз, өсекшіл, арандатқыш адамды сипаттағанда қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер үнемі ұрыс шығарып, әріптестердің арасына жік түсірсе, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Мақал адамдарды сабырға, тәртіпке және жауапкершілікке шақырады.