Жаман ағайын
бар болса, көре алмайды,
жоқ болса, бере алмайды.
bar bolsa, kóre almaıdy,
joq bolsa, bere almaıdy.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туыстың бәрі бірдей жақсы болмайтынын ескертеді. Ағайынның жаманы бар болса, бауырының жетістігіне қызғанышпен қарап, көре алмайды; ал өзі дәулетті не қолы ұзын болса да, мұқтажға жәрдем беруге жомарттық танытпайды. Яғни мұнда туыстық атақ үшін ғана емес, мінез бен ниет үшін бағаланатыны айтылған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көре алмайды» сөзі — іштарлық пен күншілдіктің белгісі. «Бере алмайды» дегені — сараңдықты, көмектен қашуды білдіреді. «Бар болса» және «жоқ болса» деген қарсы қою арқылы адамның екі түрлі күйдегі мінезі ашылады: дәулеті болса да пайдасы тимейді, дәулеті болмаса да сүйеніш бола алмайды. Бұл жерде ағайын бейнесі арқылы адам бойындағы мінез сыналады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстар арасындағы қарым-қатынаста, әсіресе қызғаныш пен қолдаудың жоқтығын айтқанда қолданылады. Мысалы, біреу бауырының оқу оқып, жұмысқа тұрғанына қуана алмай, үнемі мін іздесе, не қиын кезде көмек бермесе, осы мақал айтылады. Ол адамды туыстықтың атымен емес, ісімен бағалауға шақырады.