Жалаң аттың жалымен,
Жалаң қылыш жүзімен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиын-қыстау, қауіпті жағдайда адам қолда бардың бәріне сүйеніп, тез әрі батыл әрекет етуі керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында аттың жалы мен қылыштың жүзі ғана қалғандай өте ауыр, шұғыл сәт суреттеледі. Астарлы мағынасында — аман қалу, намыс сақтау, жаудан қорғану үшін бар күшті, бар мүмкіндікті аямау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жалаң ат» — ер-тоқымсыз, дайындық аз, бірақ жолға жарайтын ахуалды аңғартады. «Жал» — аттың қуаты мен жылдамдығын, серіктің сенімділігін бейнелейді. «Жалаң қылыш жүзі» — ашық қауіп, шайқас, қақтығыс кезіндегі өткірлік пен шешімнің белгісі. Екі образ да өмірдің жұмсақ емес, қатал тұстарын көрсетіп, ер адамның, жауынгердің сергектігін танытады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл сөзді төтенше жағдайда, уақыт аз кезде батыл шешім қабылдауды айту үшін қолдануға болады. Мысалы, кәсіпорын кенет дағдарысқа ұшыраса, ұжым дайын жоспарсыз қалмай, бар ресурсын жинап, шұғыл әрекет етуі керек. Сонда мақалдың мәні — қолдағы аз құралмен де тайсалмай, әрекетке көшу.
Jalań qylysh júzimen.