Жақсының шапағаты
Тиер тар жерде.
Жаманның кесапаты
Тиер әр жерде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адамның пайдасы тек кең кезде емес, қысылған, қиын шақта ерекше білінетінін айтады. Жақсының шапағаты — мейірімі, көмегі, қолдауы; ол тар жерде, яғни мұқтаж сәтте анық сезіледі. Ал жаман адамның кесапаты — кесірі, зияны, кесірлі ісі; ол бір жермен шектелмей, қай жерде жүрсе де айналасына зиян тигізеді. Демек, адамның шын болмысы істеген ісімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тар жер» — өмірдің қиын тұсы, қысылтаяң жағдай, адамға сүйеу керек сәт. «Шапағат» сөзі күндей жылу шашқан мейірімді, жақсылықтың нұрын білдіреді. «Кесапат» керісінше, айналаға жұғатын жаман әдет, ұрыс, дау, зиян дегенді аңғартады. Мақал жақсылықтың да, жамандықтың да әсері кең тарайтынын бейнелеп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды жұмыс орнында, отбасында, достықта жиі қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер қиын кезде әріптесіне көмектесіп, істің бетін қайтарса, жұрт оның адамгершілігін бағалайды. Ал үнемі шағым айтып, жанжал шығаратын адам қай ортаға барса да, сол ортаның берекесін кетіреді. Сондықтан бұл мақал адамды мейірімді, пайдалы, сабырлы болуға үндейді.
Tıer tar jerde.
Jamannyń kesapaty
Tıer ár jerde.