Жақсы қойшының төлі түлеп тұрады,
Жаман қойшының төлі жүдеп тұрады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы басшының, шебер маманның еңбегі мен жауапкершілігі қандай болатынын білдіреді. Тура мағынасында, жақсы қойшы малды дұрыс бағып, төлдің аман-есен өсіп-өнуіне жағдай жасайды. Ал жаман қойшының қарауындағы төл әлсіреп, жүдеп қалады. Астарлы мағынасы — кез келген істің нәтижесі оны басқарған адамның біліміне, ұқыптылығына және қамқорлығына байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қойшы» — тек мал бағушы емес, жалпы ел басқарған, іс тізгіндеген адамға да меңзеу. «Төл түлеп тұрады» деген тіркес — өсіп-өніп, сергек, ширақ болуды, береке табуды көрсетеді. Ал «төл жүдеп тұрады» — күтімсіздік, салғырттық пен немқұрайдылықтың салдарын бейнелейді. Яғни, бір адамның ықпалы бүтін бір істің күйін өзгерте алатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жұмыста, отбасында немесе оқу орнында басшылық жасаған адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, сынып жетекшісі балаларға дұрыс бағыт беріп, қолдап отырса, оқушылардың үлгерімі артады; ал немқұрайлы қараса, нәтиже төмендейді. Демек, жақсы жетекші бар жерде береке, жаман жетекші бар жерде тоқырау болады.
Jaman qoıshynyń tóli júdep turady.