Жаққанда түтін шалынады,
Айтқанда сыр алынады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сөзінен тануға болатынын білдіреді. От жаққанда түтіннің шыққаны сияқты, адам сөйлегенде де оның ішкі ойы, ниеті, мінезі байқалады. Астарлы мағынасы — орынсыз, ойланбай айтылған сөз кейде жасырын сырды ашып қояды, сондықтан сөйлеуде сақ, байыпты болу керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жаққанда түтін шалынады» деген тіркес — кез келген істің белгісі болатынын көрсететін образ. Ал «айтқанда сыр алынады» дегені — адамның сөзі арқылы көңіл күйі, мақсаты, шын пиғылы аңғарылатынын меңзейді. Яғни түтін оттың барын білдірсе, сөз адамның ішкі әлемін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал сұхбатта, жұмысқа қабылдауда, не әлеуметтік желідегі жазбаларда жиі еске түседі. Адамның жазғаны мен сөйлегені оның шынайы болмысын көрсетеді. Мысалы, бір адам әңгіме үстінде өзгені жиі келемеждеп, артық мақтанса, айналасындағылар оның мінезін бірден байқайды. Сондықтан бұл мақал сөзге жауапкершілікпен қарауға үйретеді.
Aıtqanda syr alynady.