Заманына қарай заңы,
Тоғайына қарай аңы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр дәуірдің, әр ортаның өз тәртібі, өз талабы болатынын білдіреді. Адам да, қоғам да заман өзгерсе, соған сай бейімделіп отыруы керек. Тура мағынасында — орман-тоғайда жүретін аң сол жердің жағдайына қарай тіршілік етеді. Астарлы мағынасында — елдің заңы, тұрмыс-тіршілігі, адамдардың мінезі уақыт пен ортаға тәуелді деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «заман» — қоғамның беталысы, өмірдің өзгерісі. «Заң» — тәртіп, ереже, талап. Ал «тоғай» мен «аң» табиғаттағы үйлесімді көрсететін образдар. Тоғай қандай болса, ондағы аң да соған лайық өмір сүреді. Бұл жерде адам өмірі табиғатпен салыстырылып, жағдайға бейімделу қажет екені әдемі бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жаңа технология, заң, жұмыс тәртібі немесе қоғам талабына сай болу керек дегенде қолданылады. Мысалы, бұрынғыдай тек қағазбен жұмыс істеу азайып, қазір цифрлық сауат қажет. Сол себепті маман өз уақытынан қалмай, жаңа дағды үйренсе, осы мақалдың мәнін дұрыс түсінгені болады.
Toǵaıyna qaraı ańy.