Заманды жаратылыс билейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Заманды жаратылыс билейді» деген мақал адамның бәрі өз қалауымен емес, дүниенің өз заңдылығымен, табиғаттың, өмірдің ағымымен өмір сүретінін білдіреді. Яғни уақыттың жүрісі, орта, жағдай, табиғи құбылыстар адамға да, қоғамға да ықпал етеді. Астарлы мағынасы — адам не істесе де, заманның беталысын, өмір заңын ескеруі керек; кейде адамның еркі шектеулі болады, сондықтан ақылмен бейімделу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «заман» — тек күндер мен жылдар емес, тұтас дәуір, өмір салты, қоғамның өзгерісі. «Жаратылыс» — табиғат, туа біткен заң, өзгермейтін дүниенің тәртібі. «Билеу» сөзі үстемдік ету, бағыт беру деген образда қолданылған. Бұл тіркес адамнан жоғары тұрған күштер барын аңғартады: табиғаттың заңы, уақыттың ырғағы, өмірдің талабы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал технология, экономика, қоғам тез өзгерген кезде жиі айтылады. Мысалы, бұрын тек қағазбен жұмыс істеген адам қазір компьютер мен жасанды интеллектке үйренуге мәжбүр. Яғни заманның талабына қарсы тұру қиын, сондықтан соған икемделу керек деген ойды білдіреді.