Үлкен десең, түйеге жүгін,
Сақалды десең, текеге жүгін.
Ақыл іздесең, адамға жүгін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам баласының ең басты қасиеті – ақыл мен парасат екенін айтады. Түйе мен теке сыртқы көрінісіне, тұрпатына қарай «үлкен», «сақалды» деп сипатталғанымен, олардың даналық иесі емес екені аңғарылады. Ал ақыл керек болса, оны адамнан іздеу керек, өйткені ойлау, салыстыру, шешім табу қабілеті адамға ғана тән. Мақалдың астарында «сыртқы белгіге емес, ішкі қасиетке қара» деген өнеге жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түйе – үлкендіктің, салмақтылықтың бейнесі; теке – сақалдың сыртқы нышаны; адам – ақыл, сана, тәжірибе иесі. Халық осы үш образ арқылы әр заттың өз орны барын көрсетеді. Үлкендік пен сақал тек көрініс қана, ал ақыл – шын құндылық. Сондықтан мақал адамды сыртқы беделмен емес, ой-өрісімен бағалауға үндейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды кеңес сұрау, маман таңдау, маңызды шешім қабылдау кезінде қолдануға болады. Мысалы, біреу жөндеуді өз бетінше жасап, қателесе берсе, тәжірибелі шеберге жүгінген дұрыс: ақыл іздесең, білетін адамға жүгін. Бұл сөз бүгін де дұрыс бағыт таңдауға көмектеседі.
Saqaldy deseń, tekege júgin.
Aqyl izdeseń, adamǵa júgin.