Ұлға - түтін, қызға - күтім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен қыздың тәрбиесі екі түрлі жауапкершілікпен қаралатынын білдіреді. Тура мағынада, ұл үйдің шаңырағын ұстап, отын түтетіп, әулеттің іргесін бекітетін тұлға саналады. Астарлы мағынада ұлға еркіндікпен бірге талап, сенім, еңбекке баулу қажет деген ой жатыр. Ал қызға «күтім» деу — оны аялау, тәрбиелеу, ибалыққа, ұқыптылыққа, нәзіктікке баулу деген сөз. Яғни, қыз баланы шамадан тыс қинамай, қамқорлықпен өсіру керек.
Образдар мен теңеулер
«Түтін» — үйдің тіршілігі, ырыс-берекесі, шаңырақтың оты сөнбеуі. Ұл сол оттың иесі, әулеттің жалғастырушысы ретінде бейнеленеді. «Күтім» — гүлді, бұлақты күткендей, қыз баланы да мейіріммен баптау керек екенін аңғартады. Мұнда қазақы дүниетанымдағы ер балаға жүк, қыз балаға нәзік қамқорлық жүктелгені көрінеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал баланы жынысына қарап кемсіту үшін емес, әрқайсысының мінезі мен тәрбиесіне сай көзқарас керек екенін еске салады. Мысалы, ұл баланы үй шаруасына, жауапкершілікке үйретіп, қыз баланың қауіпсіздігі мен тәрбиесіне ерекше мән беру — осы мақалдың қазіргі өмірдегі көрінісі.