Әулекі би ат үстінен билік айтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: әулекі, яғни сабырсыз, орынсыз асып-тасқан адам ат үстінде тұрып-ақ билік айтып, бұйрық бергісі келеді. Астарлы мағынасы: мінезі жеңіл, байыпсыз, салмақсыз адам үлкен іске араласса, оның сөзі де, шешімі де үстірт болады. Халық мұнда биліктің де, сөздің де, істің де байып пен парасатты қажет ететінін ескертеді. Басшылыққа ұмтылған жан алдымен өзін ұстай білуі, ойлап сөйлеуі, елге өнеге бола алуы керек.
Образдар мен теңеулер
«Әулекі» сөзі — сабырсыз, желөкпе, жеңіл мінезді адамның бейнесі. «Ат үстінен» деген тіркес — асығыс, үстірт, шалағай әрекетті аңғартады. Ал «билік айтар» дегені тек басқару емес, сөзін жүргізу, төрелік айту, елге ықпал ету мағынасында қолданылған. Яғни мақал жеңілтек адамға үлкен жауапкершілік жараспайтынын астарлап көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреу ойланып-толғанбай, эмоциямен шешім қабылдағанда айтады. Мысалы, жиналыста бір қызметкер мәселені толық түсінбей тұрып, қатқыл бұйрық берсе, өзгелер: «Әулекі би ат үстінен билік айтар» деп, оның асығыстығын сынайды.